• forumeerstewereldoorlog.nl

Veenendaal in WO 1: Het gebulder van Dikke Bertha (13)

VEENENDAAL - Had de Eerste Wereldoorlog impact in Veenendaal? Jazeker en veel meer dan we denken. Er woonden vluchtelingen in Veenendaal, veel mannen waren 'onder de wapenen' om de grenzen en bruggen te bewaken en niet te vergeten het geluid van de kanonnen dat zelfs tot in Veenendaal doordrong. Vandaag de dertiende aflevering van een serie verhalen.door Aart AalbersTerwijl Nederland neutraal blijft gaat de oorlog door. Het bulderen van de kanonnen was in die tijd tot in Veenendaal te horen. In 1914/1918 waren er nog geen snelwegen, reden er geen miljoenen auto's rond en vloog niet het ene vliegtuig na het andere door het luchtruim. Geluidsoverlast was er honderd jaar geleden nagenoeg niet. De 106-jarige mevrouw B.C. van Roekel-van de Pol vertelde mij in 2008 tijdens een interview dat ze in de Eerste Wereldoorlog in Wekerom het geluid van de kanonnen had gehoord. Het leek mij eerst erg onwaarschijnlijk en sprak erover met mijn schoonvader. Deze wist mij te vertellen dat zijn in 1905 geboren moeder D. Wisgerhof-van den Brandhof hem had verteld dat tijdens de Eerste Wereldoorlog de luiken van hun boerderij aan de Hoofdweg in Ederveen zo nu en dan stonden te rammelen. ,,Dat was nooit eerder gebeurd en kwam door Dikke Bertha." Onlangs had ik een gesprek met de 81-jarige Klaas Roelofsen. Ook hij kwam met een zelfde verhaal. ,,Mijn vader Klaas is in 1900 geboren in de Haspel in Veenendaal. Vader wist mij te vertellen dat mijn opa, die ook Klaas heette en in 1855 was geboren, hem had verteld dat zelfs op hun boerderij in de Haspel de kanonnen duidelijk te horen waren. Als het dan weer 'rommelde' in het zuiden vertelde opa aan zijn zeven kinderen dat de Duitsers in België met een 'Dikke Bertha' aan het schieten waren. Het was duidelijk te horen", aldus kleinzoon Klaas. Dikke Bertha, zoals het kanon werd genoemd, was een bij Krupp in Duitsland geproduceerd kanon. Het kanon is tijdens de Eerste Wereldoorlog voor het eerst ingezet en wel bij de verovering van Luik. Later kregen ook de steden Namen, Antwerpen, Verdun, Oudenaarde en Ieper te maken met de verwoestende vuurkracht van dit artilleriestuk. Totaal zijn er zeven Dikke Bertha's geproduceerd. Het kanon had een voor die tijd ongekend kaliber van 420 mm en kon granaten van maar liefst 1.160 kilo afvuren.Nog meer oorlogsgeweld drong tot in Veenendaal door. Het Algemeen Dagblad schrijft op 31 juli 1916: ,,Uit Ede en Veenendaal krijgen wij bericht, dat daar in den nacht van Zaterdag op Zondag hevige luchtschokken zijn waargenomen. Het geraas leek wel op het schieten met zwaar geschut in de verte of op mijn-ontploffingen. De huizen trilden en de ramen rinkelden." De krant bericht ook nog van meldingen vanuit Amersfoort, Wageningen, Driebergen en Nijmegen. Volgens de Telegraaf waren de schokken in sommige plaatsen op de Veluwe zo hevig dat de mensen angstig de straat opliepen.Door de grensblokkades worden alle goederen schaars. Er zijn grote tekorten waardoor smokkelen en diefstal toenemen. Op het station in Veenendaal verdwijnen in de herfst van 1918 telkens door klanten ter verzending afgegeven goederen zoals tabak, sigaren en levensmiddelen. Men besluit op het station aan de Kerkewijk een speciale recherchepost in te richten die onder leiding komt te staan van een inspecteur der politie uit Amsterdam. Hierna wordt een aantal personeelsleden van de HSM, die een dievenbende hebben gevormd, ontmaskerd. Al snel worden maar liefst negen beambten overgebracht naar Amsterdam. * Binnenkort deel 14 van deze serie.Bij de foto: Het model van de Dikke Bertha in het Musée de l'Armee. Het orgineel woog 43 ton en was bijna 6 meter lang. (Foto: coll. www.forumeerstewereldoorlog.nl)