• Aart Aalbers
  • Start van de bouw van het Franse Gat. Onderaan de Dijkstraat. Augustus 1955.

    KLM Aerocarto

Franse Gat: van weiland tot woonwijk

VEENENDAAL Het Fransche Gat was eeuwen geleden de naam van vier percelen weiland ten oosten van de toenmalige Geerseweg. Eigenaar was in 1832 olieslager Anthonie van der Poel en zijn vrouw Judith van Dolder. De komende jaren zal er veel geschreven worden over het door Ir. Samuel J. van Embden getekende 'Complex Het Franse Gat'. De wegen, huizen en groenpartijen in de wijk zijn na zo'n 65 jaar aan een grote onderhoudsbeurt toe. De klimaatsverandering, met kans op stortbuien, en de energieproblematiek worden nu gelijk meegenomen. Regenwater wordt anno 2018 immers anders opgevangen dan in de vijftiger jaren van de vorige eeuw en aan woningisolatie deed men toen nog niet.

Aart Aalbers

Over de herkomst van de naam 'Franse Gat' is veel gespeculeerd. Het woord 'gat' werd eeuwen geleden gebruikt voor een laag stuk grond in een weiland dat bij regenachtig weer onder water stond. Mogelijk was ooit ene Frans eigenaar van deze percelen weiland. Ook wordt gespeculeerd dat Franse soldaten ten tijde van Napoleon hier hun kampement opgeslagen zouden hebben. Het laatste acht ik niet aannemelijk gezien de afstand tot de toenmalige bebouwde kom.

Het Fransche Gat was niet het enige gat dat Veenendaal in het verleden rijk was. Op de veldnamenkaart van Veenendaal staan ook Paardegat, het Palmengriftgat, het Grindgat, het Gagelgat en het Gat van vrouw de Leeuw. De vier weilanden die samen het Fransche Gat uitmaakten, waren gelegen bij de huidige Gabriël Metsulaan, Jacob van Ruysdaelstraat, Meindert Hobbemastraat en Jan Steenlaan.

FAMILIEBEZIT Eigenaar van het Fransche Gat was in 1832 olieslager Anthonie van der Poel. Een olieslager was iemand die olie onttrok aan oliehoudende zaden. Zijn kinderen, waaronder de latere burgemeester van Veenendaal H.G. van der Poel en zijn zus Hendrica die huwde met P.H. Roghair, erfden zijn vele landerijen. Zij bezaten rond 1884 maar liefst 156 hectare grond in Veenendaal. Ongeveer de helft van de grond in het huidige Franse Gat was bij hun in eigendom.

Ten tijde van de bouw van het Franse Gat waren de gronden nog steeds in familiebezit en deed men zaken met mevrouw Roghair van Rijn/Kersemaekers, die in Wageningen woonden. Na de oorlog was er grote woningnood. Het college van b. en w. besloten een nieuwbouwwijk te ontwikkelen. De Gedeputeerde Staten van Utrecht stelden op 13 augustus 1946 de voorschriften vast voor het uitbreidingsplan Veenendaal-Zuid. In 1948 werd de pacht opgezegd van de Geerboer D. Jansen die woonde in de Geerboerderij aan de Dijkstraat 2. Ook van boer Evert van Ravenswaay, die boerde op de kleine Geer aan de Hondzenelleboog D3, werd de pacht opgezegd.

PER AUTOBUS In 1951 was er sprake van de bouw van zestig woningen in 'Complex Het Franse Gat'. De nieuwbouw van gehele straten met woningen ging van start. In augustus 1952 wees de minister van Wederopbouw aan Veenendaal een extra contingent van tweehonderd woningen toe. De woningen schoten als paddenstoelen uit de grond.

Toen er in 1955 voor Veense begrippen maar liefst 201 woningen tegelijk in aanbouw waren, deed wethouder Anton de Ruiter het voorstel eens te gaan kijken. Op woensdag 13 juli 1955 bezocht de gemeenteraad per autobus de nieuwe wijk. In 1956 startten alle Veense aannemers met de bouw van liefst 450 woningen. In oktober 1950 werd het nog te realiseren Slotemaker de Bruïneplein een naam gegeven en in 1952 werd de CNS school aan het plein gebouwd. In 1953 startte, na het verlengen van de Patrimoniumlaa, de bouw van de RK kerk en op het zogenoemde Zwarte Pad verrees een RK school. De kerk werd gebouwd op tachtig ringen waarin zand en beton werd gegoten.

In 1953 werd voor het eerst gesproken op het Bruïneplein een markt te realiseren. In mei 1955 was de opening van een hulppostkantoor in de nieuwe zaak voor rookartikelen van Van Walsem. In 1965 is de Sionskerk gebouwd. Op vrijdag 18 april 1969 werd voor de eerste keer een markt op het Slotemaker de Bruïneplein gehouden. Begin 2000 waren in het Franse Gat massale vechtpartijen tussen jongeren. Ook moesten in die tijd diverse tuinen schoongemaakt worden omdat er giftig bouwafval lag van verharding van de voormalige zandweg de Geerseweg.