Wintercolumn: IJskoude oostenwind

VEENENDAAL De winter is inderdaad nog niet voorbij. Daar schreven we vorige week al over maar inmiddels is het duidelijk, dat de koudste nachten van deze winter nog in het verschiet liggen. Op de weerkaarten verschijnt deze week een buitengewoon winterse luchtdrukverdeling zoals we die alweer een tijdje niet hebben gezien. Eigenlijk voor het laatst in de vroege lente van 2013. Toen werd het in de loop van maart zeldzaam koud bij een ijzige oostenwind. De oorzaak van die extreme kou, zo laat in het seizoen, werd gevonden bij een merkwaardig verschijnsel op grote hoogte boven het Noordpoolgebied.

Normaliter zien we in de stratosfeer, op tientallen kilometers hoogte, een omvangrijke bel met diepvrieskou en temperaturen tot wel 70 of 80 graden onder nul. Dit wordt de poolwervel genoemd. Het bevordert op gematigde breedte zoals bij ons een westelijke stroming. Maar het kan gebeuren dat de atmosfeer op die hoogte in korte tijd met wel 50 graden opwarmt. Dan vriest het uiteraard nog steeds in de stratosfeer, maar is het relatief gezien erg warm. Men noemt dit een 'sudden stratospheric warming', afgekort als SSW. Wetenschappers hebben nog steeds niet exact kunnen ontrafelen waarom er soms ineens zo een plotselinge opwarming van de stratosfeer boven de Noordpool optreedt, maar weermodellen zien het wel tot twee weken van tevoren aankomen. Het gevolg van een SSW is dat de wind uiteindelijk in een brede zone rondom de gematigde breedten uit het oosten wil waaien.

Dat is precies wat er nu ook gaat gebeuren en voor het laatst optrad in maart 2013 toen er dus ook sprake was van een sterke opwarming boven de Noordpool. Met een oostelijke wind die soms behoorlijk aantrekt wordt voorlopig koude en droge lucht aangevoerd. Het levert koud en zonnig winterweer op. In de nacht vriest het vaak matig maar overdag kan het door de felle zon nog wel een graad of 5 worden. Na het weekend wordt het mogelijk nog kouder met temperaturen die overdag niet of nauwelijks boven nul komen. In de nacht kan het misschien wel 10 graden vriezen. De schaatsen dus nog maar niet opbergen…

Reinier van den Berg