• Aart Aalbers

'Het is gewoon schande'

VEENENDAAL Hedda Willem Buijs woont sinds kort weer in Veenendaal. Hij wordt aangesproken over de toestand van zijn vele jaren geleden ontworpen waterobject tussen theater De Lampegiet en de Frisia-villa.

Gerard van Wijk

De hartverscheurende toestand van dit kunstwerk is een nagel aan mijn doodskist, laat Hedda Buijs weten. Dat is goed voor te stellen. Wat lang geleden als een sieraad in het centrum in gebruik werd genomen, is door de jaren heen door gebrek aan onderhoud en verwaarlozing inmiddels een zielig en onduidelijk waterobject geworden. Al vele jaren zonder water trouwens. Dat hield op met stromen, jongeren namen bezit van de plek, er werden vernielingen aangericht en het bevoegd gezag liet het allemaal gebeuren. Tot machteloze woede van de kunstenaar. Hij spreekt er gewoon schande van.

FAAM Buijs heeft als kunstenaar een goede naam en faam in het land. Veel van zijn werken (bollen, glas, waterplastieken) zijn geplaatst bij bekende gebouwen en in tuinen en plantsoenen. Zo ontwierp en realiseerde hij in opdracht veel omgevingskunst bij openbare gebouwen als scholen, politiegebouwen, gemeentehuizen, ziekenhuizen en pleinen. In de paleistuin van Soestdijk staat van hem een kunstwerk, dat Prins Bernhard werd aangeboden bij zijn 65e verjaardag.

In de wintertuin van de Nederlandse Investeringsbank in Den Haag staat van hem een waterplastiek. En een windscherm op de boulevard in Vlissingen wordt 's avonds aangelicht door ledverlichting in de bestrating. Allemaal kunst van Buijs, maar in zijn eigen woonplaats wordt al decennia niets gedaan om een prominent werk van hem, nota bene op een prominente plek in het centrum, voor de ondergang te behoeden.

MACHTELOOS Buijs zelf voelt zich machteloos. ,,Ik heb meerdere keren, vanaf begin jaren negentig, contact gehad met bestuurders. Maar ik kreeg steeds hetzelfde antwoord als nu: het wordt vooruit geschoven zonder opgave van duidelijke redenen. Ik heb afgelopen jaren van alles geprobeerd om de gemeente op haar zorgplicht te wijzen. Ik ben met wethouders in gesprek geweest, maar ik loop tegen een muur. Iedere keer als ik voorbij de plek van het waterobject loop, doet het pijn. Nog niet het meest voor mijzelf, maar voor mijn woonplaats."

ANDERE PLEK Navraag bij de gemeente levert inderdaad weinig op. ,,Gezien de ontwikkelingen in en om het centrum wordt deze locatie meegenomen in het project Vitale Binnenstad. Dus is onderdeel van het project. Concreet is daar nu nog niets over te zeggen", aldus de gemeentelijk woordvoerder. Andere bronnen zeggen dat een van de mogelijkheden is dat het fietspad vanaf het gemeentehuis via de Sandbrinkstraat bijna rechtdoor langs de Frisia-villa en vervolgens naar rechts kan aansluiten op het fietspad Duivenweide. Dan kan het gedeelte van het fietspad langs de Korenbeurs komen te vervallen. In dat geval zou een andere plek in het centrum voor het waterobject moeten worden gevonden. Maar zoals in dit dossier: niets is nog duidelijk.

ONDERHOUD Buijs heeft destijds het betreffende gebied bij theater De Lampegiet en de Frisia-villa op verzoek van de gemeente ontworpen. Het door de gemeente geformuleerde uitgangspunt was: vormgeving van het plein, mét een waterplastiek en de mogelijkheid tot verpozen, straattheater end. ,,Uiteindelijk is het plein tot stand gekomen met de bekende ronde vormen, muurtjes, verlichting, amfitheater met overkapping en de fontein. Bij de presentatie van het ontwerp heb ik de gemeente gewaarschuwd dat een waterplastiek altijd veel onderhoud nodig heeft. Dat realiseerde men zich, werd gezegd, en dat was geen bezwaar. Het onderhoud zou gewoon worden meegenomen bij ander onderhoud, werd gezegd. De eerste jaren werd dit onderhoud regelmatig gedaan, maar een poosje later kwam de klad er in. Geen onderhoud van de pomp, geen schoonmaak, het doek van het amfitheater verdween. En, zoals iedereen weet, als het verval intreedt, dan gaat het snel. Alles vervuilt, dingen gaan kapot en worden kapot gemaakt. Met het huidige trieste resultaat."

BEATRIX Koninginnedag, bij het bezoek van koningin Beatrix, spande wat Buijs betreft de kroon. ,,Onvoorstelbaar hoe men het kunstwerk toen heeft toegetakeld, terwijl het op de looproute van de koningin lag. Er werden schotten in en voor getimmerd en de fontein werd voorzien van een gebreide condoom. Ik zocht meteen contact met burgemeester Ties Elzinga met de dringende vraag dit niet te laten gebeuren. Maar ik werd laatdunkend behandeld en dat heb ik als zeer beledigend ervaren."

Buijs zegt aan het eind van zijn loopbaan geen dank of een lintje te krijgen ,,als aanjager van de totstandkoming van De Lampegiet, als oprichter van de stichting Veenendaal maakt Veenendaal wijzer, als de organisator van de eerste open atelier kunstroutes. Maar een beetje respect voor mijn werk zou ik toch wel mogen verwachten."